Kim Visintine, 1970’lerde Florissant’ta geçen çocukluğunu düşündüğünde, aklına sadece gençlik anılarının ötesine taşan, belirgin ve canlı bir nostalji gelir. Yemyeşil parklarla, geniş ormanlarla ve Coldwater Creek’in kıvrıla kıvrıla uzanan yatağıyla şekillenmiş bir manzarayı hatırlar. O sınırların içinde yaşayan bir çocuk için çevre, yalnızca arka plan değil, maceraya açılan bir oyun alanıydı. Dere, akan yüzeyinde taş sektirmek ya da öğleden sonra güneşi altında ıslak kıyılarda çamurdan pastalar yapmak için fırsatlar sunardı. Visintine ve yaşıtları için Missouri’nin bu parçası, o biçimlendirici yıllarda her anlamda bir cennetti. Ne var ki bugün, tarihin sağladığı bir geri görüşle ve ciddi sağlık kaygılarının gölgesinde bakan bir yetişkin olarak, bu algı sarsıcı biçimde alarma dönmüş durumda. Bir zamanlar pembe gözlüklerle görülen yerler, artık on yıllar önce geride bırakılmış radyoaktif kirliliğin kasvetli gerçeğiyle yeniden değerlendiriliyor.

Bu kaygının kaynağı, St. Louis yakınlarında yerleşim bölgelerinin içinden geçen Coldwater Creek; ve yanında taşıdığı, yalnızca modern endüstriyel ihmale değil, Amerikan tarihinin derinlerine uzanan zehirli bir miras. ABD Enerji Bakanlığı ve diğer federal kurumlar, Manhattan Projesi döneminin ardından bu su yolu boyunca çeşitli noktalara önemli miktarlarda nükleer atık bırakıldığını ya da depolandığını kabul ediyor. Bu, ani bir dikkatsizliğin yol açtığı bir kaza değil; savaş sonrası Amerika’nın banliyö çeperlerinde uzun vadeli halk sağlığı izlemine kıyasla hızı ve üretimi önceleyen daha geniş bir tablonun parçasıydı. Bölge sakinleri bugün, yaşadıkları deneyimi bu gizli tehlikelerle doğrudan ilişkilendiriyor; özellikle nadir kanser türleri konusunda, mahalle bağlamında sıradan rahatsızlıklara yönelik standart açıklamaları boşa düşüren vakalara işaret ediyor.

Bu tıbbi iddialar, yerel ev sahipliği haklarıyla federal temizleme takvimleri arasında ciddi bir gerilim yarattı. Kim Visintine, atıklar bırakıldığında hükümetin yeterli aciliyetle hareket etmediğine; böylece sonraki kuşakları, bilgileri ya da rızaları olmadan, on yıllar boyunca savunmasız bıraktığına inanan giderek büyüyen bir yurttaş grubunu temsil ediyor. Tartışma yalnızca tarihî kayıt tutma meselesi değil; çevresel adalet hareketlerinin zaman çizelgesinde bu topluluklar için çok yakın zamana kadar var olmadığı düşünülen, etkin bir korumacılık meselesi. Sakinler bugün tam bir temizlik talep ediyor; çünkü kalıcı düşük düzeyli maruziyetin risklerine ilişkin bilimsel anlayış gelişti ve bunun, etkilenen bölgelerde kuşaklara yayılan nadir kanserlerle nasıl ilişkilendiği daha iyi kavranıyor. Bu talep, çocuklar anne babalarının bir zamanlar oynadığı yerlerde oynamaya başladıkça daha da keskinleşen bir öfkeyi yansıtıyor; yıllar önce idari müdahaleyle kırılmasını diledikleri döngülerin yeniden kurulmasına duyulan bir öfke.

Daha geniş bağlam, Manhattan Projesi mirası sahalarda temizlik standartlarına ilişkin tarihî belirsizliği, çevre düzenlemeleri tarihinde daha sonra geliştirilen sıkı protokollerle karşı karşıya getiriyor. Güvenliğin ne olduğu zamanla değişir ve çoğu kez geçmişe dönük biçimde, daha önce tolere edilen riskleri, yerleşime kalıcı olarak uygun olmayan kabul edilemez tehlikelere dönüştürür; özellikle de konut alanlarının yakınındaki su yollarında. Coldwater Creek sakinleri nadir kanserlerini bu atıklara bağladıklarında, mutlak biçimde kanıtlanması zor ama birikimli vaka sayısıyla modern çevre koruma mevzuatı kapsamında federal incelemeyi hak edecek kadar ikna edici bir epidemiyolojik veri ağının içine giriyorlar. Buradaki anlatı yalnızca tek bir ailenin kişisel trajedisinin ötesine uzanıyor; savaş zamanı sanayileşmesinin, üretim ve işleme tesislerinin yakınındaki sivil nüfus üzerinde, önceden habersiz ve keşif anında tazmin mekanizmaları kurulmamış görünmez izler bıraktığını görünür kılıyor.

Missouri banliyölerinde çevresel sağlık standartlarını korumakla sorumlu düzenleyici kurumlarla yerel paydaşlar arasındaki güvenin aşınmasında da bir pay var; çünkü bu tür nükleer yan ürünler, modern şeffaflık zorunlulukları yokken alınan altyapı kararlarının bir parçası olarak istemeden geride bırakıldı. Bugünkü itki, yalnızca geçmişte ne olduğuna bakmak değil; on yıllar boyunca görünür uyarı işaretleri ya da resmî bilgilendirme olmaksızın kirlilik ortaya çıktığında, yakındaki mülk sahiplerine su yolu ve toprak koşullarıyla bağlantılı olası sağlık riskleri anlatılmamışken, sorumluluğu kimin üstleneceği konusunda hesap sorabilmek. Bu dinamik, inşaat süreçlerinde ulusal savunma önceliklerinin kamu güvenliğinin önüne geçtiği sistemik bir başarısızlığı öne çıkarıyor; bunun sonucu olarak da artık etkin olmayan üretim bölgelerinin aşağı kesimlerinde yaşayan, ancak dere kıyılarında ya da tortul birikimlerinde kalan artık bozunma ürünleri nedeniyle hâlâ tehlike altında bulunan aile kuşaklarını etkileyen çevresel hasarın sorumluluğunu çözmek günümüzde güçleşiyor.

Topluluk, Coldwater Creek’in kendine özgü hidrolojik özelliklerine göre tasarlanmış bilimsel testler ve iyileştirme stratejilerini de içeren tam kapsamlı temizlik çabaları için baskıyı sürdürürken, asıl soru şu: Mevcut idari çerçeveler, tarihî ihmali, bölge sakinlerinin dile getirdiği süregelen sağlık kaygılarıyla eşzamanlı olarak, yeterli hız ve ciddiyetle ele alabilir mi? Risk çok yüksek; çünkü federal programlar ülke genelindeki çeşitli noktalarda büyük ulusal güvenlik tesislerinde nükleer atıkları yönetirken, yerelleşmiş banliyö çevreleri çoğu zaman, insan nüfusunun kirlilik bölgelerine yakın yaşamayı sürdürdüğü durumlarda bile uzun vadeli iyileştirme için benzer kaynak paylarına sahip değil. Üstelik söz konusu kirlilik, yüzyıl ortası genişleme hamleleri sırasında St. Louis’in bu özel metropol alanında başlatılan savaş dönemi altyapı projelerinin endüstriyel çıktılarıyla bağlantılı. Bugün binlerce yurttaşın yaşadığı bu bölgede, insanlar çevresel maruziyet risklerinden çok yakın zamana kadar habersizdi ya da yetersiz bilgilendirilmişti; nihayet şimdi, bu hikâyeler kamuoyunda meşru sağlık politikası meseleleri olarak görünürlük kazanıyor ve güvenli bir çözüme doğru ilerlemek için federal ilgiye, kaynaklara ve azaltım adımlarına ihtiyaç duyuyor.

◆